Chào bạn, Thắng Hồ đây. Tập này nói về một tập tục mà gia đình nào sắp xây nhà cũng gặp: xem tuổi làm nhà, và nếu tuổi chủ nhà năm đó được cho là không thuận thì mượn tuổi một người khác đứng ra làm lễ. Trả lời thẳng: đây là tập tục giúp gia đình yên tâm khi khởi công một việc lớn. Mình khuyên làm gọn, đúng lòng thành, và không để nó cản trở những thứ quyết định thành bại của việc xây nhà như tài chính, giấy phép, thời tiết và đội thợ.
Mình không xem tuổi nào tốt tuổi nào xấu trong tập này. Mình chỉ nói về cách nhìn tập tục ấy một cách bình tĩnh, để nó phục vụ gia đình chứ không trói gia đình.
Tập tục này đến từ đâu
Từ xưa, làm nhà là việc lớn nhất đời của một gia đình. Người ta tìm cách chọn thời điểm khởi đầu để yên lòng, và hình thành những cách tính dựa trên tuổi chủ nhà.
Những cách tính ấy có tên gọi quen thuộc mà bạn có thể đã nghe. Cách tính và ý nghĩa cụ thể thì đã có nhiều sách vở bàn.
Điều mình muốn nhấn mạnh là chức năng của tập tục: tạo sự đồng lòng, tạo nghi thức mở đầu, để mọi người trong nhà cùng bước vào một việc lớn với tâm thế bình an.
Hiểu chức năng ấy, bạn sẽ biết giữ phần nào và nhẹ tay phần nào.
Mượn tuổi là gì
Khi gia đình được khuyên rằng năm đó chủ nhà không nên đứng ra làm nhà, người ta mời một người khác, thường là người thân, đứng ra làm lễ động thổ, đổ mái thay cho chủ nhà.
Theo tập tục, trong thời điểm làm lễ, chủ nhà tạm lánh đi, người được mượn tuổi đứng ra khấn và làm các nghi thức đầu tiên.
Sau khi xây xong, có gia đình làm thủ tục mua lại nhà tượng trưng từ người được mượn tuổi.
Đây là một cách sáng tạo để vừa giữ tập tục, vừa không phải hoãn kế hoạch. Mình thấy nó thể hiện sự linh hoạt của văn hoá.
Chọn người đứng ra
Người được mượn tuổi thường là người thân trong gia đình hoặc họ hàng, bạn bè thân thiết, có sức khoẻ, sẵn lòng giúp.
Điều quan trọng là người đó vui vẻ nhận lời, hiểu rõ mình làm gì, và có thời gian có mặt đúng ngày lễ.
Đừng nhờ người không muốn, hoặc người mà gia đình họ không đồng tình. Một nghi thức mở đầu nên vui vẻ, không gượng ép.
Cảm ơn người giúp bằng một bữa cơm, một món quà nhỏ là thể hiện tình cảm.
Làm gọn, đúng lòng thành
Lễ động thổ không cần linh đình. Một mâm lễ gọn với hương, hoa, quả, nước, trầu cau, vài món lễ tuỳ gia đình là đủ.
Văn khấn có thể đọc theo sách, hoặc nói bằng lời của mình về mong muốn xây nhà an toàn, thợ thuyền bình an.
Không cần thuê thầy với chi phí lớn để làm những nghi lễ cầu kỳ, trừ khi gia đình bạn thật sự muốn và có điều kiện.
Lòng thành và sự đồng lòng của cả nhà là phần cốt lõi.
Khi tập tục xung đột với kế hoạch
Có những năm gia đình được khuyên không nên làm nhà, trong khi tiền đã sẵn, giấy phép đã có, đội thợ đã hẹn, nhà cũ đã xuống cấp.
Hoãn một năm có thể nghĩa là giá vật liệu tăng, giấy phép hết hạn, đội thợ nhận việc khác, gia đình phải ở trọ thêm.
Đó là lúc mượn tuổi phát huy tác dụng: giữ được tập tục mà không phải hoãn.
Còn nếu gia đình không quá đặt nặng, cứ khởi công đúng kế hoạch với một lễ gọn và lòng thành.
Những thứ thật sự quyết định một công trình
Một ngôi nhà xây thành công hay không phụ thuộc vào bản vẽ tốt, kỹ sư kết cấu có trách nhiệm, đội thợ có tay nghề, vật liệu đúng chất lượng, giám sát chặt chẽ, tài chính đủ.
Thời tiết cũng quan trọng: đổ móng, đổ mái nên tránh mùa mưa lớn, mùa bão.
Hợp đồng rõ ràng với nhà thầu, tiến độ thanh toán hợp lý, bảo hiểm cho thợ.
Những thứ này cần nhiều thời gian và tâm sức hơn chuyện tuổi.
Khi gia đình bất đồng
Có gia đình ông bà rất coi trọng tuổi làm nhà, con cái trẻ thì không tin. Mình khuyên con cháu tôn trọng người lớn ở phần nghi lễ.
Một lễ động thổ gọn, mượn tuổi nếu ông bà muốn, không tốn bao nhiêu mà giữ được không khí gia đình.
Ngược lại, người lớn cũng nên hiểu những ràng buộc thực tế về tài chính, giấy phép của con cháu.
Gặp nhau ở chỗ: nghi lễ theo người lớn, kế hoạch theo thực tế.
Sửa nhà có cần xem tuổi
Nhiều người hỏi sửa nhà, cơi nới, làm thêm tầng có cần xem tuổi không. Theo tập tục, việc sửa nhỏ như sơn lại, thay cửa thường không cần.
Việc lớn như đập đi xây lại, làm thêm tầng, đổ mái mới thì nhiều gia đình vẫn làm lễ.
Nếu bạn muốn, một lễ nhỏ trình báo trước khi khởi công là cách đơn giản để yên tâm.
Quan trọng hơn là xin phép sửa chữa đúng quy định và có kỹ sư xem với các việc đụng tới kết cấu.
Điều không nên tin
Có người nói làm nhà không đúng tuổi thì chắc chắn gia đình gặp tai hoạ, người chủ sẽ mất. Đó là doạ.
Có người tính phí rất cao cho việc xem tuổi, mượn tuổi, làm lễ, kèm vật phẩm trấn trạch. Hãy cân nhắc kỹ.
Đừng hoãn sửa một ngôi nhà đang dột nát, nguy hiểm chỉ vì chưa đúng tuổi. An toàn của gia đình là trên hết.
Tập tục tốt là tập tục làm cho lòng người yên, không phải làm cho lòng người sợ.
Tóm lại
Xem tuổi làm nhà và mượn tuổi là tập tục có chức năng tạo sự đồng lòng và yên tâm.
Làm gọn, đúng lòng thành, mượn tuổi khi cần để không phải hoãn kế hoạch.
Dành tâm sức nhiều nhất cho bản vẽ, kỹ sư, thợ, vật liệu, tài chính, thời tiết.
Và không để nỗi sợ quyết định thay gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Mượn tuổi làm nhà là gì?
Là nhờ một người khác, thường là người thân, đứng ra làm lễ động thổ, đổ mái thay chủ nhà trong năm chủ nhà được khuyên không nên đứng ra.
Ai có thể đứng ra cho mượn tuổi?
Người thân, họ hàng hoặc bạn bè thân thiết, có sức khoẻ, vui vẻ nhận lời và có thời gian đến đúng ngày lễ.
Có cần hoãn xây nhà nếu năm đó không hợp tuổi?
Không bắt buộc. Có thể mượn tuổi để giữ tập tục mà không ảnh hưởng tài chính, giấy phép, đội thợ.
Lễ động thổ cần chuẩn bị những gì?
Mâm lễ gọn với hương, hoa, quả, nước, trầu cau và vài món tuỳ gia đình; văn khấn đọc theo sách hoặc bằng lời của mình.
Sửa nhà có cần xem tuổi không?
Sửa nhỏ thường không cần. Việc lớn như xây lại, thêm tầng nhiều gia đình làm lễ nhỏ; quan trọng hơn là xin phép và có kỹ sư xem.