Chào bạn, Thắng Hồ đây. Hôm nay mình nói về gió, thứ mà nghề phong thuỷ gọi bằng một chữ nghe rất huyền bí: khí. Trả lời thẳng câu hỏi khí là gì: trong một ngôi nhà, khí chính là gió, là không khí chuyển động, mang theo nhiệt và độ ẩm. Nhà có gió đi chậm, lượn qua các phòng rồi mới ra ngoài là nhà dễ chịu.
Khi đi xem nhà, sau ánh sáng mình xem gió. Mình mở thử từng cánh cửa sổ, đứng ở giữa nhà cảm nhận, và hỏi gia chủ mùa nóng ngồi chỗ nào mát nhất. Câu trả lời của họ thường cho mình biết khí trong nhà đang đi đường nào.
Khí tụ, khí tán và khí tù
Sách nghề hay nói khí cần tụ. Nhiều người hiểu thành phải bịt kín nhà cho khí khỏi bay đi. Hiểu vậy là ngược. Khí tụ là gió vào nhà, chậm lại, đi vòng qua các không gian sống rồi mới thoát ra. Giống như nước chảy vào một cái ao có đường ra, không phải nước đứng trong cái chum.
Khí tán là gió thốc thẳng từ cửa trước ra cửa sau, chạy một mạch không dừng. Người ngồi ở đường gió đó thấy lạnh gáy, giấy tờ bay, và cảm giác không yên. Khí tù là ngược lại, không khí đứng yên, nóng, ẩm, có mùi.
Ba trạng thái này bạn cảm nhận được bằng cơ thể. Không cần la bàn. Đứng ở phòng khách nhắm mắt lại vài phút, bạn sẽ biết ngay nhà mình thuộc kiểu nào.
Phần lớn nhà phố Việt Nam bị khí tù hơn là khí tán, vì hai bên dính tường hàng xóm, cửa sổ ít, và thói quen đóng kín để chống bụi, chống ồn.
Tìm đường gió có sẵn của ngôi nhà
Mỗi ngôi nhà đều có một vài đường gió tiềm năng: cửa chính và cửa sau, cửa sổ hai đầu nhà, giếng trời và cửa mái, ô thoáng cầu thang. Việc đầu tiên là tìm ra chúng, và xem cái nào đang bị bịt.
Mình hay gặp cửa sổ bị bịt bằng tủ, ô thoáng cầu thang bị lấp để chống bụi, cửa mái bị đóng kín từ khi lắp điều hoà. Mỗi chỗ bịt như vậy là một đường gió chết. Nhà dần dần ngột ngạt mà không ai nhớ từ khi nào.
Gió đi theo chênh lệch: từ chỗ mát vào chỗ nóng, từ dưới thấp lên cao. Nhà ống có giếng trời hoặc cửa mái thì gió bốc lên theo cầu thang rất tốt, chỉ cần mở cửa tầng trệt và cửa mái là cả nhà thở được.
Một mẹo nhỏ: đốt một nén nhang hoặc cầm một dải giấy mỏng đi khắp nhà vào buổi chiều có gió. Bạn sẽ thấy rõ gió vào đâu, chạy đường nào, đứng lại chỗ nào. Mình làm việc này nhiều lần và nó luôn cho kết quả rõ hơn mọi lý thuyết.
Khi gió thốc thẳng: làm chậm, đừng bịt
Với nhà bị xuyên gió, tức cửa trước nhìn thẳng ra cửa sau, cách xử lý không phải là đóng một trong hai cửa. Cái cần là làm gió chậm lại và đổi hướng đi một chút.
Một tấm bình phong thoáng, một kệ sách hở đặt lệch giữa nhà, một chậu cây lớn ở vị trí thích hợp là đủ để gió lượn chứ không thốc. Tầm mắt từ cửa trước cũng không còn nhìn xuyên được ra sau, người ngồi trong nhà thấy riêng tư hơn.
Cần tránh làm bình phong kín đặc cao kịch trần. Lúc đó bạn đổi khí tán thành khí tù, và nhà tối thêm. Thoáng là chữ quan trọng nhất.
Nếu phòng ngủ nằm ngay đường gió thốc, đổi vị trí giường ra khỏi đường đi của gió, hoặc dùng rèm dày vừa phải. Ngủ mà gió lùa thẳng vào người thì bác sĩ cũng không khuyên.
Điều hoà, máy lọc và gió tự nhiên
Nhiều nhà bây giờ đóng kín cả ngày vì có điều hoà. Mình không phản đối điều hoà, nhưng mình khuyên có những lúc trong ngày mở hết cửa cho nhà thay khí, nhất là buổi sáng sớm và chiều tối khi trời dịu.
Nhà đóng kín lâu ngày, độ ẩm và mùi tích lại, góc khuất dễ mốc. Phong thuỷ gọi là âm khí nặng, còn người làm xây dựng gọi là nấm mốc và chất lượng không khí kém. Hai cách gọi, một vấn đề.
Quạt hút ở bếp và nhà vệ sinh là thứ rẻ mà mình thấy nhiều nhà bỏ qua. Một nhà vệ sinh không cửa sổ mà không có quạt hút là chỗ khí xấu thật sự, theo nghĩa đen.
Máy lọc không khí giúp được, nhưng đừng coi nó là thay thế cho việc mở cửa. Gió tự nhiên mang theo cảm giác sống động mà máy không làm thay được.
Gió theo mùa ở ba miền
Gió ở Việt Nam đổi theo mùa và theo miền, nên một bố trí hợp lý ở Hà Nội chưa chắc hợp ở Sài Gòn. Miền Bắc có mùa đông gió lạnh thổi từ phía bắc và đông bắc, nhà cần chỗ kín gió để ngồi ấm. Mùa hè lại cần đón gió nam, gió đông nam cho mát.
Miền Trung chịu gió Lào khô nóng và mùa mưa bão, nên cửa hướng tây cần che chắn kỹ, còn cửa sổ phải chắc chắn khi mưa bão. Miền Nam nóng quanh năm, có mùa mưa và mùa khô, gió mùa tây nam và đông bắc thay nhau, nhà càng thông thoáng càng dễ chịu.
Vì vậy khi nghe một lời khuyên chung chung về hướng gió, bạn nên hỏi lại: lời khuyên đó viết cho vùng khí hậu nào. Người hành nghề giỏi luôn đặt ngôi nhà vào đúng khí hậu nơi nó đứng, chứ không áp một công thức cho cả nước.
Một cách đơn giản là hỏi hàng xóm lâu năm: mùa này gió thổi từ đâu, mưa hắt phía nào. Kinh nghiệm sống tại chỗ thường chính xác hơn mọi bảng tra.
Thử ngay hôm nay
Mình gợi ý bạn một bài tập nhỏ cho tuần này. Chọn một buổi chiều có gió, mở hết cửa sổ, cửa đi trong nhà. Đi một vòng và ghi lại ba thứ: chỗ nào mát nhất, chỗ nào bí nhất, chỗ nào gió thốc mạnh nhất.
Sau đó nhìn lại cách bố trí. Chỗ mát nhất có phải là chỗ cả nhà ngồi nhiều không. Nếu không, có lẽ nên dời góc sinh hoạt về đó. Chỗ bí nhất đang có gì chặn gió. Chỗ thốc mạnh nhất có ai ngồi ngủ ở đó không.
Những điều chỉnh từ bài tập này thường không tốn tiền: dời đồ, mở lại một ô thoáng, thêm một kệ thoáng. Nhưng chúng đổi cảm giác cả ngôi nhà nhanh hơn mọi món vật phẩm.
Phong thuỷ, ở tầng thực hành, là sống thuận với ánh sáng và gió. Hiểu được gió trong nhà mình là bạn đã nắm một nửa nghề.
Câu hỏi thường gặp
Khí trong phong thuỷ nhà ở là gì?
Nói theo đời thường, khí là gió và không khí chuyển động trong nhà, mang theo nhiệt và độ ẩm. Khí tốt là gió vào nhà chậm, lượn qua các phòng rồi mới thoát ra.
Nhà cửa trước thẳng cửa sau có xấu không?
Đó là xuyên gió, khí đi quá nhanh. Cách xử lý là đặt bình phong thoáng, kệ hở hoặc chậu cây lớn lệch giữa nhà để gió lượn, không cần đóng cửa hay xây tường.
Làm sao biết đường gió trong nhà mình?
Chọn buổi chiều có gió, mở hết cửa, cầm một dải giấy mỏng hoặc nén nhang đi khắp nhà. Bạn sẽ thấy gió vào đâu, chạy đường nào và đứng lại ở góc nào.
Nhà dùng điều hoà cả ngày có cần mở cửa không?
Nên mở cửa thay khí vào sáng sớm và chiều tối. Nhà đóng kín lâu ngày tích ẩm và mùi, góc khuất dễ mốc.
Nhà vệ sinh không có cửa sổ thì làm gì?
Lắp quạt hút và giữ khô ráo. Đây là việc rẻ nhưng cải thiện rõ không khí trong nhà.