Chào bạn, Thắng Hồ đây. Tập này nói về hai mốc quan trọng nhất khi xây nhà: động thổ và đổ mái, hay cất nóc như người ta vẫn gọi. Trả lời thẳng: ngày cho hai việc này nên được chọn theo nhịp thực tế của công trường, gồm thời tiết, tiến độ thép và bê tông, lịch của kỹ sư giám sát. Lễ có thể làm vào ngày gia đình thấy đẹp, còn thi công thì theo yêu cầu kỹ thuật.
Đổ mái là việc kỹ thuật rất nhạy với thời tiết và tiến độ. Ép đổ mái đúng một ngày đẹp trong khi trời mưa, thép chưa nghiệm thu, là đặt cả ngôi nhà vào rủi ro.
Động thổ là gì trong thực tế
Lễ động thổ là nghi lễ trình báo trước khi đào móng, xin phép thần đất cho công trình được thuận lợi. Đây là phong tục đẹp, giúp chủ nhà và thợ thuyền bước vào công việc với tâm thế trang nghiêm.
Về thực tế, động thổ là ngày bắt đầu đào móng, ép cọc, dọn mặt bằng. Trước đó phải có giấy phép xây dựng, bản vẽ được duyệt, hợp đồng với nhà thầu, kiểm tra hiện trạng nhà bên cạnh.
Lễ động thổ có thể làm vào một ngày đẹp, còn máy móc vào công trình theo lịch nhà thầu, có thể vài ngày sau.
Điều quan trọng nhất trước ngày động thổ là hồ sơ hiện trạng nhà hàng xóm: ảnh chụp, biên bản. Đó là thứ bảo vệ bạn khi có tranh chấp nứt lún sau này.
Thời tiết quyết định ngày đào móng
Đào móng giữa mùa mưa thì hố móng ngập nước, đất sụt, nguy hiểm cho thợ và nhà bên.
Ở miền Bắc mùa mưa thường rơi vào giữa năm, miền Trung mùa mưa bão cuối năm, miền Nam mùa mưa kéo dài nhiều tháng. Hỏi nhà thầu địa phương thời điểm hợp lý.
Nếu buộc phải thi công mùa mưa, cần biện pháp bơm nước, che chắn, gia cố thành hố.
Chọn ngày động thổ ở đầu một khoảng thời tiết khô thuận lợi cho phần móng là lựa chọn khôn ngoan.
Đổ mái: việc kỹ thuật nhạy cảm nhất
Đổ bê tông mái cần thép đã được buộc xong, nghiệm thu bởi kỹ sư, cốp pha chắc chắn, bê tông đúng mác, đổ liên tục trong một lần.
Trời mưa lớn trong lúc đổ làm hỏng bê tông, thay đổi tỉ lệ nước, gây yếu và thấm sau này. Nắng quá gắt cũng cần biện pháp bảo dưỡng tưới nước.
Ngày đổ mái nên được kỹ sư và nhà thầu chốt dựa trên dự báo thời tiết vài ngày tới và tiến độ thực tế.
Nếu ngày đẹp đã chọn trời mưa, hãy dời. Không có ngày đẹp nào bù được một sàn mái thấm dột.
Tách lễ và thi công
Nhiều gia đình làm lễ cất nóc vào ngày đẹp đã chọn, còn đổ bê tông thật khi điều kiện kỹ thuật cho phép, có thể trước hoặc sau vài ngày.
Có gia đình làm lễ tượng trưng bằng một xô bê tông nhỏ vào ngày đẹp, rồi đổ toàn bộ sau.
Cách này giữ được ý nghĩa lễ nghi mà không ép công trường chạy theo lịch âm.
Bàn trước với nhà thầu về cách làm này để họ sắp xếp người và máy.
Người đứng ra làm lễ
Thường chủ nhà đứng ra làm lễ. Nếu gia đình theo phong tục mượn tuổi, người được mượn tuổi đứng ra, như mình đã nói ở tập về tuổi làm nhà.
Đội thợ, kỹ sư, chủ thầu thường cùng tham dự lễ. Đó cũng là dịp gặp gỡ, cảm ơn, nhắc nhở nhau về an toàn.
Mâm lễ gọn với hương, hoa, quả, trầu cau, vài món tuỳ gia đình.
Sau lễ, một bữa cơm cùng thợ là cách gắn kết rất người Việt.
An toàn của thợ là trên hết
Ngày đổ mái là ngày đông người làm trên cao nhất. Lan can tạm, dây an toàn, giàn giáo chắc, đường điện máy trộn được kiểm tra.
Không tổ chức tiệc tùng, uống rượu trước hoặc trong lúc đổ mái. Uống rượu mừng cất nóc nên để sau khi thợ đã xuống đất, công việc đã xong.
Có bảo hiểm cho thợ theo hợp đồng.
Một ngày đổ mái an toàn, không ai bị thương, là ngày đẹp nhất.
Nghiệm thu trước khi đổ
Trước khi đổ mái, kỹ sư kiểm tra thép, cốp pha, đường ống điện nước chôn trong sàn, cao độ.
Chủ nhà nên có mặt hoặc nhờ người tin cậy có mặt khi nghiệm thu. Chụp ảnh thép trước khi đổ để lưu.
Sau khi đổ, bảo dưỡng bê tông đúng cách vài ngày đầu, không chất tải sớm.
Đây là những thứ quyết định ngôi nhà đứng vững bao nhiêu năm.
Ngày khởi công khi sửa nhà, cơi nới
Không phải ai cũng xây mới. Rất nhiều gia đình ở phố sửa nhà: nâng nền chống ngập, thêm một tầng, đập vách làm lại bếp. Những việc này cũng có ngày khởi công và nhiều nhà vẫn muốn làm lễ.
Sửa nhà khi gia đình vẫn đang ở là việc khó hơn xây mới. Phải tính chỗ ở tạm, chỗ cất đồ, an toàn cho người già và trẻ nhỏ trong lúc thi công, bụi bặm, điện nước bị cắt.
Vì thế ngày khởi công nên khớp với những yếu tố ấy trước: con nghỉ hè, có chỗ ở nhờ, đội thợ sẵn sàng. Lễ trình báo có thể làm gọn vào buổi sáng trước khi đập phá.
Thêm tầng hay đụng tới kết cấu thì phải có giấy phép và kỹ sư kiểm tra khả năng chịu tải của móng cũ. Đó là điều kiện tiên quyết, không có ngày nào bỏ qua được.
Hàng xóm trong ngày thi công
Ngày động thổ, ép cọc, đổ mái là những ngày ồn nhất, bụi nhất. Báo trước cho hàng xóm, xin lỗi vì phiền phức.
Che chắn bụi, rửa đường sau khi xe bê tông đi, thu dọn vật liệu rơi vãi.
Tuân thủ giờ thi công theo quy định địa phương, tránh đổ bê tông xuyên đêm nếu không được phép.
Hàng xóm hoà thuận là phần phong thuỷ ngôi nhà mới mang theo suốt những năm sau.
Điều không nên tin
Có người nói đổ mái lệch ngày đẹp thì nhà sẽ gặp hoạ, người trong nhà ốm đau. Đó là doạ. Nhà gặp hoạ thường do kết cấu kém, thi công ẩu.
Có người khuyên chôn vật phẩm dưới móng để trấn. Không cần thiết, và hãy chắc chắn không ảnh hưởng tới kết cấu móng.
Đừng ép thợ đổ mái dưới trời mưa để kịp giờ đẹp.
Ngày đẹp nhất để đổ mái là ngày trời khô, thép đã nghiệm thu, đội thợ đủ người.
Tóm lại
Động thổ: có giấy phép, hồ sơ hiện trạng hàng xóm, chọn đầu mùa khô.
Đổ mái: theo kỹ sư, theo thời tiết, theo tiến độ thép và cốp pha.
Lễ có thể làm vào ngày đẹp, thi công theo kỹ thuật.
An toàn của thợ và kết cấu ngôi nhà luôn đứng trên ngày tháng.
Câu hỏi thường gặp
Có nhất thiết đổ mái đúng ngày đẹp?
Không. Đổ mái nên theo thời tiết, tiến độ và nghiệm thu của kỹ sư; lễ cất nóc có thể làm vào ngày đẹp riêng.
Ngày đẹp nhưng trời mưa có nên đổ mái?
Không nên. Mưa lớn làm hỏng bê tông, gây yếu và thấm; hãy dời đổ mái, giữ lễ nếu muốn.
Trước ngày động thổ cần chuẩn bị gì?
Giấy phép xây dựng, bản vẽ, hợp đồng nhà thầu, hồ sơ hiện trạng nhà hàng xóm, và chọn đầu khoảng thời tiết khô.
Có nên uống rượu mừng trong lúc đổ mái?
Không. Để sau khi thợ đã xuống đất và công việc xong, vì an toàn trên cao là trên hết.
Lễ động thổ cần mời ai?
Chủ nhà hoặc người được mượn tuổi, thường có đội thợ, kỹ sư, chủ thầu cùng dự; mâm lễ gọn tuỳ gia đình.