Chào bạn, Thắng Hồ đây. Bếp là nơi người Việt gọi là giữ lửa, và mình coi đó là căn phòng quan trọng nhất trong nhà sau phòng ngủ. Trả lời thẳng: dù nhà to hay nhỏ, mình luôn giữ năm nguyên tắc cho bếp. Lửa phải an toàn. Khói phải có đường ra. Người nấu phải có chỗ đứng vững và không bị gió lùa. Đồ ăn phải được cất sạch. Và bếp phải là nơi cả nhà muốn bước vào.
Những chuyện như hướng bếp theo tuổi, bếp với bồn rửa, mình đã và sẽ nói ở những tập riêng. Tập này là cái khung chung, thứ mình kiểm tra trước khi bàn tới bất cứ chi tiết nào.
Nguyên tắc một: lửa an toàn
Lửa là nguồn sống của bếp và cũng là nguồn nguy hiểm lớn nhất trong nhà. Bình gas phải đặt ở chỗ thoáng, có van khoá dễ với tới, ống dẫn ngắn, không đi xuyên qua tủ kín.
Bếp từ, bếp điện cần đường điện riêng, ổ cắm chịu tải, không cắm chung ổ nối với nồi cơm, ấm siêu tốc, lò vi sóng cùng lúc.
Rèm vải, khăn lau, giấy, chai dầu ăn không để sát bếp. Có một bình chữa cháy nhỏ và tấm chăn chữa cháy trong tầm tay.
Mình luôn hỏi chủ nhà: nếu chảo dầu bốc cháy, bạn có biết phải làm gì trong năm giây đầu không. Phong thuỷ bếp bắt đầu từ câu hỏi ấy.
Nguyên tắc hai: khói có đường ra
Khói dầu mỡ, hơi nóng, mùi thức ăn phải được đưa ra ngoài trời. Máy hút mùi có ống xả ra ngoài hiệu quả hơn hẳn loại chỉ lọc rồi thổi lại vào bếp.
Bếp có cửa sổ hoặc ô thoáng giúp khí tươi vào bù. Bếp kín bưng, hút mùi chạy mà không có chỗ cho khí vào, máy sẽ hút rất kém.
Khói không tràn sang phòng khách, phòng ngủ là dấu hiệu bếp thở tốt. Nếu bạn ngửi thấy mùi cá chiên trong phòng ngủ tầng trên, bếp đang thở sai hướng.
Người xưa nói bếp cần thông khí. Hôm nay mình nói hút mùi và đối lưu. Cùng một ý.
Nguyên tắc ba: người nấu đứng vững
Người nấu đứng lâu trước bếp, tay cầm nồi nóng, dao sắc. Sau lưng họ không nên là lối đi chính có người qua lại liên tục.
Bếp không nên đặt thẳng cửa ra vào, nơi gió lùa làm lửa chao và người mở cửa bất ngờ có thể va vào người đang nấu.
Mặt bàn cao vừa tầm người nấu chính, đủ rộng hai bên bếp để đặt nồi xuống ngay khi nhấc ra.
Ánh sáng chiếu thẳng lên mặt bàn sơ chế và mặt bếp, không để bóng người nấu che khuất chỗ đang thái.
Nguyên tắc bốn: cất đồ sạch
Bếp là nơi chứa thực phẩm. Tủ đồ khô cần khô ráo, kín, xa bồn rửa. Gạo, đậu, đồ khô để lâu trong tủ ẩm dễ mốc mọt.
Tủ lạnh có khoảng thông gió quanh, không sát bếp nóng. Đồ sống, đồ chín để riêng.
Thùng rác có nắp, đổ hằng ngày, đặt xa chỗ sơ chế. Bồn rửa không để chén bát qua đêm.
Sách cũ nói bếp phải sạch để thần bếp không phiền. Mình nói bếp phải sạch để cả nhà không đau bụng. Cùng một ý.
Nguyên tắc năm: bếp là trung tâm
Bếp tốt là nơi cả nhà muốn bước vào. Có chỗ cho một người phụ, có chỗ cho trẻ ngồi làm bài khi mẹ nấu, có bàn ăn gần đó để bữa cơm được dọn ra khi còn nóng.
Nhiều nhà ống đẩy bếp xuống tầng hầm tối, hay góc sau cùng không cửa sổ. Người nấu cô đơn, bữa cơm thành việc của một người.
Nếu được chọn, mình thích bếp có ánh sáng tự nhiên, nhìn ra một khoảng xanh, liền với chỗ ăn.
Giữ lửa không chỉ là giữ bếp cháy. Đó là giữ cho bữa cơm gia đình còn diễn ra mỗi ngày.
Bếp nhỏ trong căn hộ
Bếp căn hộ thường chỉ vài mét vuông. Năm nguyên tắc vẫn giữ, chỉ cần thông minh hơn về lưu trữ.
Tủ trên cao tới trần, giá treo trên tường, ngăn kéo sâu thay cho cánh tủ khó với tới góc trong.
Giữ mặt bàn trống nhiều nhất có thể. Đồ ít dùng cất đi, chỉ để ra những thứ dùng mỗi ngày.
Bếp nhỏ mà gọn thì dễ chịu hơn bếp lớn mà bừa.
Bếp nhà nhiều thế hệ
Nhà có ông bà, bố mẹ, con cái, đôi khi có hai người cùng muốn nấu theo cách của mình. Bếp nên có đủ mặt bàn cho hai người làm cùng lúc.
Người cao tuổi cần bếp không quá cao, tủ không quá cao phải trèo, sàn chống trơn, ánh sáng đủ cho mắt kém.
Trẻ nhỏ cần khoá an toàn cho tủ chứa dao, hoá chất tẩy rửa, núm bếp.
Một gian bếp chung được thiết kế cho nhiều người là nền tảng cho gia đạo êm.
Bếp trong quán ăn, cửa hàng
Với bếp kinh doanh, năm nguyên tắc còn chặt hơn: an toàn phòng cháy theo quy định, hệ thống hút khói công nghiệp, khu sơ chế, khu nấu, khu rửa tách bạch.
Luồng đi của thực phẩm sống và thức ăn chín không cắt nhau.
Nhân viên bếp cần lối đi rộng, sàn chống trơn, thoát nước tốt.
Đây là nơi phong thuỷ trùng hoàn toàn với quy chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.
Điều không nên tin
Có người nói bếp lạnh lâu ngày là gia đình lụn bại, nên phải nấu mỗi ngày. Bếp lạnh vì cả nhà bận đi làm là chuyện bình thường của đời sống thành phố.
Có người bán bộ vật phẩm trấn bếp, tượng ông Táo đắt tiền. Bàn thờ ông Táo hay không là tuỳ phong tục gia đình, không cần mua đồ đắt.
Không cần sơn bếp màu đỏ cho vượng hoả hay tránh màu xanh vì kỵ thuỷ. Chọn màu dễ lau chùi, sáng sủa.
Bếp tốt là bếp an toàn, sạch, ấm áp.
Danh sách kiểm tra năm phút
Khoá gas có dễ với tới không, có bình chữa cháy không.
Hút mùi có xả ra ngoài không, bếp có cửa sổ hay ô thoáng không.
Sau lưng người nấu có lối đi không, bếp có thẳng cửa không.
Tủ đồ khô có khô không, rác có nắp không. Và cả nhà có hay vào bếp không. Năm câu hỏi, năm phút, đủ biết gian bếp đang ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc quan trọng nhất của nhà bếp là gì?
An toàn lửa: bình gas thoáng, van dễ khoá, điện bếp riêng, đồ dễ cháy xa bếp, có bình chữa cháy trong tầm tay.
Máy hút mùi loại nào tốt hơn?
Loại có ống xả ra ngoài trời hiệu quả hơn loại lọc rồi thổi lại; bếp cần cửa sổ hoặc ô thoáng để khí tươi vào bù.
Bếp có nên đặt thẳng cửa ra vào?
Không nên, vì gió lùa làm lửa chao và người mở cửa bất ngờ có thể va vào người đang nấu.
Bếp nhỏ căn hộ bố trí thế nào?
Tủ cao tới trần, giá treo tường, ngăn kéo sâu, giữ mặt bàn trống, chỉ để ra đồ dùng mỗi ngày.
Bếp lâu ngày không nấu có sao không?
Không sao. Đó là chuyện bình thường của đời sống bận rộn; giữ bếp sạch và an toàn là đủ.