Chào bạn, Thắng Hồ đây. Tập này nói về bàn thờ gia tiên, phần thiêng liêng nhất trong nhà người Việt, và cũng là phần khó sắp xếp nhất khi nhà chỉ rộng bốn mét hay căn hộ chỉ có hai phòng ngủ. Trả lời thẳng: bàn thờ nên đặt ở chỗ yên tĩnh, sạch sẽ, tựa vào bức tường chắc, không sát nhà vệ sinh, không đối diện bếp hay cửa phòng ngủ, và phải an toàn với hương đèn.
Mình không đi vào nghi lễ cúng bái hay ý nghĩa tâm linh sâu, vì mỗi gia đình, mỗi vùng có truyền thống riêng. Mình chỉ nói về chỗ đặt, theo cách người hành nghề nhìn một ngôi nhà thật.
Nhà phố: phòng thờ tầng trên cùng
Nhiều nhà phố đặt phòng thờ ở tầng trên cùng. Lý do thực tế là ở đó yên tĩnh, ít người qua lại, phía trên không có tầng nào khác, không có nhà vệ sinh hay phòng ngủ đè lên.
Phòng thờ tầng thượng cần chống nóng tốt, vì mái nhà nóng hầm, nhang khói trong không gian nóng kín rất khó chịu. Có cửa sổ, quạt thông gió.
Đường lên phòng thờ nên đủ sáng, cầu thang an toàn, vì người cao tuổi thường là người lên thắp hương mỗi ngày.
Nếu ông bà khó leo cầu thang, cân nhắc đặt bàn thờ ở tầng thấp hơn, chỗ yên tĩnh. Sự tiện cho người thắp hương quan trọng.
Căn hộ: chọn bức tường yên
Căn hộ không có phòng thờ riêng. Thường bàn thờ đặt ở phòng khách, trên một bức tường chắc, có thể là tủ thờ hoặc bàn thờ treo.
Bức tường đó nên không là vách chung với nhà vệ sinh hay bếp phía bên kia, không nằm ngay lối đi chính, không đối diện thẳng cửa ra vào căn hộ.
Nhiều căn hộ có một góc phòng khách gần cửa sổ, ít người đi lại. Đó thường là lựa chọn tốt.
Nếu có phòng làm việc ít dùng, phòng đọc sách yên tĩnh, đặt bàn thờ ở đó cũng là cách nhiều gia đình chọn.
Tựa tường chắc
Bàn thờ cần tựa vào tường đặc, chắc chắn, như người ta nói có hậu. Không đặt quay lưng ra cửa sổ, ra khoảng trống, ra lối đi.
Bàn thờ treo tường phải được bắt vít chắc vào tường bê tông hay gạch đặc, không treo lên vách thạch cao mỏng. Bát hương, đồ thờ, mâm cúng có trọng lượng đáng kể.
Tủ thờ đặt vững, không chênh. Kê thêm miếng đệm nếu sàn không phẳng.
Sự vững chãi của bàn thờ vừa là ý nghĩa, vừa là an toàn.
Những chỗ nên tránh
Không đặt bàn thờ sát tường chung với nhà vệ sinh, không đặt ngay dưới nhà vệ sinh tầng trên nếu chọn được. Mình đã nói về chuyện này ở tập nhà vệ sinh.
Không đặt đối diện bếp nấu, khói dầu mỡ bám vào đồ thờ, và người ta cho rằng không trang nghiêm.
Không đặt đối diện thẳng cửa phòng ngủ, không đặt ngay chân giường.
Không đặt dưới xà lớn, dưới máy lạnh nhỏ nước, sát ổ điện hay đường ống.
An toàn hương đèn
Bàn thờ là nơi có lửa mỗi ngày. Nhang cháy, đèn dầu, nến là nguồn cháy tiềm ẩn, nhất là khi trong nhà vắng người.
Giữ khoảng cách giữa nhang đèn và rèm, giấy, hoa giả, trần gỗ. Bát hương không quá đầy chân nhang khô dễ bén lửa.
Nhiều gia đình chuyển sang đèn điện thay đèn dầu, nhang ngắn thay nhang dài khi đi vắng. Dây điện đèn thờ phải đi gọn, ổ cắm chắc.
Thắp hương xong, nếu cả nhà ra ngoài, hãy chắc chắn không còn lửa không ai trông.
Ánh sáng và không khí
Phòng thờ, góc thờ cần ánh sáng dịu, ấm. Không cần quá sáng, nhưng không nên tối tăm ẩm mốc.
Khói nhang trong căn hộ kín có thể làm người già, trẻ nhỏ khó chịu. Thông gió tốt, chọn nhang ít khói, thắp ít nén là cách giữ lễ mà vẫn tốt cho sức khoẻ.
Lau dọn bàn thờ đều đặn, thay nước, thay hoa khi héo. Sự sạch sẽ là biểu hiện của lòng thành.
Đồ thờ không cần nhiều. Gọn, sạch, đủ là đẹp.
Hướng bàn thờ
Nhiều gia đình muốn bàn thờ quay về hướng hợp tuổi gia chủ. Trong nhà phố, căn hộ, hướng bàn thờ thường bị giới hạn bởi bức tường có sẵn.
Mình khuyên ưu tiên vị trí yên, tường chắc, không phạm những điều cần tránh. Nếu còn lựa chọn mới xét hướng.
Ở nhiều vùng, bàn thờ thường hướng ra cửa chính hoặc ra phía sáng. Đó là phong tục, không phải quy tắc bắt buộc.
Hỏi ý kiến người lớn trong nhà về hướng, vì bàn thờ là chuyện của cả gia đình.
Chuyển nhà, sửa nhà
Khi chuyển nhà, sửa nhà, nhiều gia đình làm lễ xin phép rồi mới di chuyển bàn thờ. Đó là phong tục đẹp, bạn có thể làm gọn theo truyền thống gia đình.
Khi sửa nhà, che chắn bàn thờ khỏi bụi, hoặc tạm chuyển sang chỗ khác sạch sẽ.
Bàn thờ mới không nhất thiết phải mua toàn bộ đồ thờ mới. Đồ cũ được lau sạch, giữ lại là giữ được ký ức gia đình.
Thời điểm di chuyển nên khớp với lịch sửa chữa thực tế, không cần chờ đợi quá lâu.
Điều không nên tin
Có người nói bàn thờ đặt sai chỗ thì con cháu lụn bại, tổ tiên không phù hộ. Mình không tin tổ tiên của bạn lại trách con cháu vì một căn hộ chật.
Có người bán bộ đồ thờ rất đắt, ép thay toàn bộ, đòi làm lễ khai quang tốn kém. Lòng thành không đo bằng tiền.
Không cần đập tường, làm hộp kỹ thuật riêng để đặt bàn thờ theo đúng một hướng.
Bàn thờ sạch, yên, an toàn, được thắp hương bằng lòng thành là đủ.
Tóm lại
Nhà phố: ưu tiên tầng trên cùng, chống nóng, thông gió, đường lên an toàn.
Căn hộ: chọn bức tường chắc, yên, không chung vách nhà vệ sinh, không thẳng cửa.
Luôn an toàn hương đèn, giữ sạch sẽ, thông thoáng.
Và hỏi ý kiến người lớn, vì bàn thờ là nơi cả gia đình cùng hướng về.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ gia tiên trong căn hộ đặt ở đâu?
Trên bức tường chắc ở phòng khách hoặc phòng yên tĩnh, không chung vách nhà vệ sinh, bếp, không thẳng cửa ra vào, ít người qua lại.
Nhà phố nên đặt phòng thờ tầng mấy?
Thường là tầng trên cùng vì yên tĩnh, phía trên không có phòng khác; cần chống nóng, thông gió và đường lên an toàn cho người cao tuổi.
Bàn thờ treo tường có an toàn không?
An toàn nếu bắt vít chắc vào tường bê tông hoặc gạch đặc, không treo lên vách thạch cao mỏng.
Làm sao để bàn thờ không gây cháy?
Giữ nhang đèn xa rèm, giấy, trần gỗ; dọn chân nhang; dùng đèn điện có dây gọn; không để lửa khi cả nhà đi vắng.
Có cần mua đồ thờ mới khi chuyển nhà?
Không bắt buộc. Đồ cũ lau sạch giữ lại là giữ được ký ức gia đình; lòng thành không đo bằng tiền.