Chào bạn, Thắng Hồ đây. Tập này mình nói về chuyện ánh sáng trong nhà ống, vì đó là lỗi mình gặp nhiều nhất khi đi xem nhà phố. Câu trả lời thẳng: đoạn giữa của nhà ống gần như luôn thiếu sáng, và đưa được ánh sáng tự nhiên vào đó đáng giá hơn mọi món đồ treo thêm.
Nhà ống là kiểu nhà rất Việt Nam: mặt tiền hẹp, chạy sâu, hai bên dính tường hàng xóm. Ánh sáng chỉ vào được từ mặt trước, mặt sau và từ trên xuống. Thiết kế không khéo là cả đoạn giữa chìm trong bóng tối, ban ngày cũng phải bật đèn.
Vì sao đoạn giữa nhà ống luôn là chỗ khó
Hãy hình dung nhà bạn như một cái ống. Hai đầu ống có ánh sáng, còn khúc giữa thì càng xa hai đầu càng tối. Ở nhà ống thông thường, khúc giữa đó lại hay là cầu thang, phòng khách sau, hoặc phòng ăn, đúng những chỗ cả nhà dùng nhiều.
Trong cách nhìn của nghề, chỗ tối là chỗ khí âm nặng, dễ ẩm, dễ đọng. Nói theo đời thường, đó là chỗ ít ai muốn ngồi lâu. Bạn để ý xem, chỗ tối trong nhà thường biến thành nơi để đồ, rồi càng để đồ càng tối, càng bí.
Mình hay khuyên chủ nhà đi một vòng lúc mười giờ sáng, tắt hết đèn. Đứng ở từng điểm và tự hỏi: ở đây đọc được chữ trên tờ báo không. Chỗ nào không đọc được là chỗ cần xử lý ánh sáng.
Đừng vội kết luận nhà xấu. Nhà ống thiếu sáng đoạn giữa là chuyện cấu tạo, sửa được, và sửa thường không tốn bằng người ta tưởng.
Giếng trời, vua của nhà ống
Nếu được làm lại hoặc cải tạo, giải pháp mạnh nhất cho nhà ống là giếng trời. Một khoảng thông tầng có mái kính hoặc mái lấy sáng sẽ đưa ánh sáng từ trên xuống thẳng vào giữa nhà, đồng thời tạo đường gió bốc lên.
Về phong thuỷ, nhiều người lo giếng trời làm thoát khí. Thực tế, giếng trời có mái che mưa, có cây xanh bên dưới, có lan can, lại là nơi khí lưu thông chứ không phải lỗ hổng. Mình chưa thấy nhà nào làm giếng trời đúng cách mà người ở thấy khó chịu.
Điều cần cẩn thận là nắng gắt và mưa hắt. Giếng trời nên có lớp che nắng điều chỉnh được, mái kính có độ dốc và chống thấm kỹ. Chuyện kỹ thuật này kỹ sư và thợ có kinh nghiệm sẽ nói kỹ hơn mình, bạn nên hỏi họ trước khi làm.
Đặt cây xanh dưới giếng trời là cách vừa đẹp vừa hợp lý. Cây cần ánh sáng, người nhìn cây thấy dễ chịu, và vùng giữa nhà tự nhiên có sức sống.
Khi không đục được trần: đổi cửa và vách
Nhiều nhà không thể làm giếng trời vì kết cấu hoặc vì ở nhà thuê. Lúc đó mình tìm những chỗ ánh sáng đang bị chặn vô lý. Thường là một cánh cửa gỗ đặc giữa phòng khách và phòng ăn, một bức vách ngăn kín, hay một cái tủ cao kê sát cửa sổ.
Đổi cửa gỗ đặc sang cửa kính mờ hoặc cửa có ô kính là cách rẻ mà hiệu quả. Ánh sáng đi xuyên qua, sự riêng tư vẫn giữ được. Vách ngăn kín có thể thay bằng kệ thoáng, vừa có chỗ để đồ vừa không chặn sáng.
Mình cũng hay đề nghị dời tủ cao ra khỏi cửa sổ. Nghe đơn giản nhưng rất nhiều nhà mất nửa ánh sáng chỉ vì một cái tủ quần áo kê chắn ngang cửa sổ duy nhất của phòng.
Tường sơn màu sáng, mặt sàn sáng cũng giúp ánh sáng phản xạ đi xa hơn. Đây không phải chuyện ngũ hành gì cả, chỉ là vật lý của ánh sáng, nhưng hiệu quả rất rõ.
Ánh sáng nhân tạo cho đúng
Khi đã làm hết những gì có thể với ánh sáng tự nhiên, phần còn lại là đèn. Sai lầm phổ biến là gắn một bóng đèn trắng rất sáng giữa trần. Căn phòng sáng nhưng phẳng, lạnh, và nhìn lâu mỏi mắt.
Mình thích ánh sáng chia lớp: một lớp chiếu lên trần hoặc hắt tường để căn phòng nở ra, một lớp đèn làm việc ở chỗ cần, và màu ánh sáng ấm cho buổi tối. Nhà ống tối đoạn giữa nếu có đèn hắt trần dịu, cả ngày bật mà không chói, sẽ khác hẳn.
Nhiều người hỏi có nên để đèn sáng suốt ở chỗ tối cho tụ khí không. Mình trả lời: để sáng khi có người dùng là đủ, không cần đốt điện cả đêm. Ánh sáng phục vụ người ở, chứ không phải nghi lễ.
Đèn cảm biến ở hành lang và cầu thang rất đáng làm, nhất là nhà có người lớn tuổi. Đi đêm không vấp ngã là phong thuỷ tốt nhất.
Những điều không nên tin về nhà tối
Mình nghe nhiều lời khuyên kiểu treo gương cho sáng nhà, đặt vật phẩm trấn chỗ tối. Gương có thể phản chiếu thêm ánh sáng nếu đặt đúng chỗ đối diện cửa sổ, nhưng gương không tạo ra ánh sáng. Đặt sai chỗ, nó còn làm người đi qua giật mình.
Vật phẩm không thay được ánh sáng. Một chỗ tối đặt thêm tượng hay quả cầu vẫn là chỗ tối. Thứ thay đổi cảm giác là ánh sáng, gió và việc dọn bớt đồ dồn đống.
Mình cũng không đồng ý với kiểu doạ nhà tối thì gia chủ u uất, làm ăn sa sút. Ánh sáng ảnh hưởng tâm trạng là thật, nhưng nối thẳng nó với chuyện làm ăn là quá đà. Sửa nhà cho sáng vì bạn sống dễ chịu hơn, thế là đủ lý do.
Nếu chỉ được làm một việc sau tập này, hãy đi một vòng nhà lúc mười giờ sáng, tắt hết đèn, và đánh dấu chỗ tối nhất. Rồi tự hỏi: thứ gì đang chặn ánh sáng ở đó. Câu trả lời thường nằm ngay trước mắt bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống không làm được giếng trời thì làm sao cho sáng?
Đổi cửa đặc sang cửa kính mờ, thay vách kín bằng kệ thoáng, dời tủ cao khỏi cửa sổ, sơn tường màu sáng và dùng đèn hắt trần ánh sáng ấm cho đoạn giữa nhà.
Giếng trời có làm thoát khí, mất tài lộc không?
Giếng trời có mái che mưa, che nắng và cây xanh bên dưới là nơi khí lưu thông, không phải lỗ hổng. Điều cần lo là chống thấm và che nắng, hãy hỏi kỹ sư khi thi công.
Treo gương có làm nhà sáng hơn không?
Gương chỉ phản chiếu ánh sáng đã có. Đặt đối diện cửa sổ có thể giúp sáng hơn chút, nhưng gương không thay được nguồn sáng thật và đặt sai chỗ dễ gây giật mình.
Có nên để đèn sáng cả ngày ở góc tối cho tụ khí?
Không cần. Bật đèn khi có người dùng là đủ. Đèn cảm biến ở cầu thang và hành lang là lựa chọn hợp lý, nhất là nhà có người lớn tuổi.
Màu tường nào giúp nhà ống sáng hơn?
Màu sáng như trắng ngà, kem, xám nhạt phản xạ ánh sáng tốt hơn. Chọn màu theo cảm giác dễ chịu của gia đình trước, ngũ hành chỉ là yếu tố tham khảo sau.